• Leidsevaart 146
  • 023 - 532 30 77
  • info@rkbavo.nl
12274458_965345163545490_7489392163552587488_c

Category Archives: ad orientem

Ter introductie

Geen mooiere plaats dan op de steigers en dat geldt zeker voor de nieuwe Bavo! Maar ... waar zou dit zijn en wat zie je hier eigenlijk? (foto BvHH 2013).

Geen mooiere plaats dan op de steigers en dat geldt zeker voor de nieuwe Bavo! Maar … waar zou dit zijn en wat zie je hier eigenlijk? (foto BvHH 2013).

Vorige week zijn we gestart met een serie over kunst met een kleine en een grote K in de nieuwe Bavo. Een mooie aanleiding was de feestdag van Cecilia, die in de kathedraal vereeuwigd is met een prachtige sluitsteen. Voor we daarmee verder gaan willen we de auteur van de serie introduceren: Bernadette van Hellenberg Hubar.

Wie met enige regelmaat in de kathedraal komt heeft haar vast al eens rond zien wandelen: geconcentreerd, met een schriftje in haar hand, maakt ze aantekeningen over wat ze in het gebouw aantreft. De kathedraal zelf is immers de belangrijkste bron voor het boek dat ze aan het schrijven is en dat in het voorjaar van 2016 uitkomt: Ad orientem | Gericht op het oosten gaat het heten.

Met deze serie, waarin de auteur ook haar passie voor raadseltjes tot uitdrukking brengt, willen we het nieuwe boek over onze kathedraal extra aandacht geven. Niet alleen, omdat we hopen dat zoveel mogelijk mensen het straks gaan lezen, maar ook vanwege de bibliofiele uitgave, waarvan de opbrengst ten goede komt aan de restauratie van de kathedraal.

Weet u het nog:

Korting van € 10,00
Op dit moment kan het boek besteld worden tegen een prijs van € 39,95 per exemplaar. Na het verschijnen, voorjaar 2016, wordt dit € 49,95.
Het boek is te bestellen via NieuweBavo@gmail.com (graag verzendadres vermelden).

Bibliofiel exemplaar ten bate van de restauratie
Het is ook mogelijk om in te tekenen op een aparte editie, waarvan de opbrengst ten goede komt aan de restauratie
van de kathedraal. De ondergrens is € 100,00 per exemplaar, waarbij de naam van de begunstiger in het boek vermeld wordt. Meer dan € 100,00 mag natuurlijk ook! Alle begunstigers krijgen een gesigneerd exemplaar uit de aparte, genummerde serie. Graag aanmelden via: NieuweBavo@gmail.com.

Terug naar de auteur over wie we het volgende kunnen vertellen:

Bernadette van Hellenberg Hubar (1956) heeft kunstgeschiedenis gestudeerd aan de Rijksuniversiteit van Utrecht. In 1984 heeft ze samen met een jurist en enkele kunsthistorici, onder wie Wies van Leeuwen, het Cuypersgenootschap opgericht. In die tijd was het nog heel normaal om gebouwen van Pierre Cuypers, de vader van Joseph Cuypers, te slopen of van zijn uitmonstering te ontdoen. Concrete aanleiding was de inrichting van de Servaaskerk in Maastricht, die het genootschap jammer genoeg niet heeft kunnen behouden.

Met andere projecten ging het heel wat beter, reden waarom het Cuypersgenootschap in 1997 de Prins Bernhardfondsprijs ontving. Naast het actievoeren voor het behoud van negentiende en vroeg twintigste-eeuws cultuurgoed, deed Bernadette van Hellenberg Hubar onderzoek naar het beeldprogramma van de voorgevel van het Rijksmuseum, een coproductie van P.J.H. Cuypers, J.A. Alberdingk Thijm en Victor de Stuers. Dit leidde in 1995 tot een proefschrift dat bekroond werd met de Karel van Manderprijs (1997). Voordat ze in 2013 met de nieuwe Bavo startte is de auteur vanaf 2011 bezig geweest met een grote opdracht van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed die resulteerde in het boek De genade van de steiger. Monumentale schilderkunst in het interbellum.

Aan de buitenkant van de nieuwe Bavo is het één groot kleurenfeest. Daarover gaat Bernadette van Hellenberg Hubar (hier aan het fotograferen) zeker nog een verhaal schrijven. De buitenpolychromie neemt een belangrijke plaats in in het nieuwe boek over de kathedraal (foto Leo Reijnen 2015).

Aan de buitenkant van de nieuwe Bavo is het één groot kleurenfeest. Daarover gaat Bernadette van Hellenberg Hubar (hier aan het fotograferen) zeker nog een verhaal schrijven. De buitenpolychromie neemt een belangrijke plaats in in het nieuwe boek over de kathedraal (foto Leo Reijnen 2015).

Een mens kan niet alleen werken, ontspanning hoort erbij. Die zoekt Bernadette in de natuurgebieden rond haar huis, waar ze iedere dag met de hond wandelt. Daarnaast houdt ze van puzzelen, Scandinavische detectives en vindt ze het heerlijk om af en toe een gedichtenbundel te schrijven. Wil je meer weten van haar? Kijk op haar website, www.vanhellenberghubar.org, of volg haar via Facebook.

Bronnen

  • Ad orientem | Gericht op het oosten wordt uitgegeven door WBOOKS te Zwolle, in opdracht van de Stichting Kathedrale Basiliek Sint Bavo. Het boek komt tot stand op initiatief van de Rijksdienst Cultureel Erfgoed te Amersfoort.
  • Voor meer informatie over het boek en de bibliofiele uitgave surf naar de website van de kathedraal: http://www.rkbavo.nl/categorie/ad-orientem/
  • Voor een uitgebreide samenvatting van Ad orientem | Gericht op het oosten zie http://bit.ly/Ifthenisnow-Bavo
  • Voor het Cuypersgenootschap volg www.cuypersgenootschap.nl

Overige berichten in deze serie

De sluitsteen van Cecilia in de Nieuwe Bavo (feestdag 22 november)

Sluitsteen met het monogram van Cecilia in de nieuwe Bavo (foto Beeldbank RCE-Margaretha Svensson).

Sluitsteen met het monogram van Cecilia in de nieuwe Bavo (foto Beeldbank RCE-Margaretha Svensson).

De sluitsteen van Cecilia past bij uitstek in de serie verborgen schoonheden in de nieuwe Bavo. Je kunt vast raden waar het zit, als ik je vertel waar de initialen voor staan: Cecilia die op 22 november haar feestdag heeft. Alleen de eerste vier letters die haast aan elkaar geregen worden door een S, van sancta uiteraard. Joseph Cuypers heeft dit op een aparte manier gedaan, want het gaat hier om een sluitsteen die je overal ziet waar gewelfribben elkaar ontmoeten (alweer een hint dus, want dat betekent omhoog kijken). Meestal zijn de sluitstenen rond, maar hier heeft hij er een soort kussentje van gemaakt. Probeer eens met je ogen het patroon van het fraai gestrikte lint te volgen, waar in de kwasten gouddraad lijkt te zijn verwerkt. Rond de gouden letters op het blauwe fluweel – want zo stel ik me dat voor – is een lauwerkrans gevlochten. Dat herinnert aan de ene kant aan de Romeinse herkomst van Cecilia en aan de andere kant aan haar martelaarschap.

Het interessante van kerkelijke kunst is dat ze ons als een tijdcapsule terugbrengt naar momenten lang geleden, in dit geval naar Rome anno 223. Hoe zou het daar toen zijn geweest. Als je het verhaal van Cecilia in de ‘Legenda aurea’ leest, waren het geen rustige tijden, want ze werd immers gedood vanwege haar geloof. In de eerste eeuwen van het christendom ging het op en af met de vervolgingen, ook al was het geloof al vrij snel doorgedrongen tot de hogere regionen van de maatschappij. Cecilia is wat dat betreft een mooi voorbeeld, want zij kwam, zoals de ‘Legenda aurea’ vertelt, uit een nobel geslacht.

In dit verhaal is ook de aardige misinterpretatie opgenomen die er toe leidde dat Cecilia de patrones van de muziek werd. Het gaat om één zin uit de oorspronkelijke legende, waarin staat dat ze tot God zong, terwijl de muziek van haar bruiloft opklonk. De passage ‘cantantibus organis’ (=klinkende muziekinstrumenten) werd veel later zo begrepen dat zij tot God bad, terwijl ze het orgel liet zingen. Zo heeft ze Gregorius als originele patroon van de muziek weten te verdringen. Het aardige is dat ook hij in de nieuwe Bavo aanwezig is, en als je hem hebt gevonden ben je behoorlijk dicht in de buurt van deze sluitsteen. Overigens had de architect wel iets met Cecilia, maar daarover vertel ik een andere keer.

Bronnen

  • Akker s.j, Dries van den, en Albert Gerritsen, Heiligen, op: www.heiligen.net (vanaf 2007), zoekterm Cecilia.
  • Beeldbank RCE, zoektermen: Bavo, Margaretha Svensson.
  • Caxton, William, The Golden Legend or Lives of the Saints. Compiled by Jacobus de Voragine, Archbishop of Genoa, 1275. First Edition Published 1470. Englished by William Caxton, First Edition 1483, Edited by F.S. Ellis, Temple Classics, 1900 (Reprinted 1922, 1931.) | bit.ly/Legenda-aurea, zoekterm Cecilia.
  • Hubar, Bernadette van Hellenberg , Ad orientem | Gericht op het oosten. De nieuwe Bavo te Haarlem, WBOOKS-Stichting Kathedrale Basiliek Sint Bavo, op initiatief van de Rijksdienst Cultureel Erfgoed, Zwolle-Haarlem 2016.
  • Wursten, Dick, ‘St. Caecilia – patrones der muziek en muzikanten’, op: dick.wursten.be, http://www.dick.wursten.be/caecilia.htm (2015).

Overige berichten in deze serie

Ad orientem | Gericht op het oosten

Vue op de koepel van de nieuwe Bavo met de lege nissen en baldakijnen, welke laatste bestemd waren voor beelden. Foto RCE Beeldbank - Sjaan van der Jagt/Pixelpolder 2014

Vue op de koepel van de nieuwe Bavo met de lege nissen en baldakijnen, welke laatste bestemd waren voor beelden. Foto RCE Beeldbank – Sjaan van der Jagt/Pixelpolder 2014

Voor het eerst sinds ruim een eeuw stond de kathedrale basiliek van Haarlem, beter bekend als de nieuwe Bavo, van binnen en buiten in de steigers. Tijdens de restauratie was er alle gelegenheid om dit ontwerp van Joseph Cuypers (1861-1949) – zoon van Pierre Cuypers – van dichtbij te onderzoeken. Dat leidde tot ontdekkingen die het aanzien van de kathedraal hebben veranderd.

Wat te denken van het herstel van de polychromie aan de buitenkant van traptorens, topgevels en bouwsculptuur die in Nederland zonder weerga is. Of van de blauwe voegen in het interieur en de rijk versierde terracotta’s binnen en buiten. Door de reparatie en de uitbreiding van het glas-in-lood kwam de bijzondere visie van de architect op het licht in deze kerk aan de oppervlakte. Weinig andere vakbroeders waren zo bewust bezig om de atmosfeer van het Hollandse landschap naar binnen te halen.

Maar ook een fenomeen dat al vanaf het ontstaan van de kathedraal zichtbaar was, maar niettemin vrijwel onopgemerkt bleef, kon dankzij de steigers minutieus onderzocht worden: het onvoltooide karakter van de nieuwe Bavo. Achter dit gesamtkunstwerk gaat dan ook een fascinerend programma schuil. Samengevat in de titel Ad orientem (Gericht op het oosten) behelst dit ruim twintig eeuwen cultuur. Dat wordt in dit boek rijk geïllustreerd over het voetlicht gebracht.

Korting van € 10,00

Op dit moment kan het boek besteld worden tegen een prijs van € 39,95 per exemplaar. Na het verschijnen, 29 februari 2016, wordt dit € 49,95.
Het boek is te bestellen via restauratie@rkbavo.nl (graag verzendadres vermelden).

Bibliofiel exemplaar ten bate van de restauratie

Het is ook mogelijk om in te tekenen op een aparte editie, waarvan de opbrengst ten goede komt aan de restauratie van de kathedraal. De ondergrens is € 100,00 per exemplaar, waarbij de naam van de begunstiger in het boek vermeld wordt. Meer dan € 100,00 mag natuurlijk ook! Alle begunstigers krijgen een gesigneerd exemplaar uit de aparte, genummerde serie. Graag aanmelden via: restauratie@rkbavo.nl.

Specificaties

Er zitten heel wat creaturen in de nieuwe Bavo, waardoor de kathedraal ook wel wat weg heeft van een middeleeuws bestiarium (een encyclopedie van alle wezens onder de zon). Waar zou deze zitten? Foto BvHH 2015

Er zitten heel wat creaturen in de nieuwe Bavo, waardoor de kathedraal ook wel wat weg heeft van een middeleeuws bestiarium (een encyclopedie van alle wezens onder de zon). Waar zou deze zitten? Foto BvHH 2015

Illustraties: circa 250 afbeeldingen in kleur en zwart-wit
ISBN: 978 94 625 8119 7 Uitvoering: gebonden
Bijzonderheden: in opdracht van de Stichting Kathedrale Basiliek Sint Bavo, op advies van de Rijksdienst Cultureel Erfgoed
Aantal pagina’s: 400
Meer informatie: http://bit.ly/Bavo-Ao
Uitgever: WBOOKS in opdracht van de Stichting KathedraleBasiliek Sint Bavo, op advies van de Rijksdienst Cultureel Erfgoed

Over de auteur

Bernadette van Hellenberg Hubar (1956) leidt als zelfstandig onderzoeker en schrijver haar eigen bureau vanhellenberghubar.org. Eerder publiceerde ze over negentiende en vroeg twintigste-eeuwse iconografie en esthetica, en monumentale schilderkunst uit het interbellum. Voor haar proefschrift Arbeid & Bezieling, over het programma van de voorgevel van het Rijksmuseum, ontving ze in 1997 de Karel van Manderprijs.