Jeremia 17,5-8 en Lucas 6,17-26 Deze week schaam ik mij ervoor Nederlander te zijn
na jarenlang vaag beleid plotseling een gestrengheid
die in Europa verbazing wekt.
Als pastores zijn wij verbijsterd
een onzeker lot is er voor vele kinderen en ouders:
kinderen moeten terug, dat woord klopt niet
want ze zijn nog nooit in dat land geweest
ouders raken hun zekerheden en veiligheid kwijt.
In de verkondiging zal ik mij inhouden
we preken gewoon over het evangelie
en over de uitdaging om echt mens te worden
maar daar hoort ook bij gastvrij zijn,
vriendelijk, ruimhartig
zoals Hij dat is, de God van Abraham Isaak
en Jakob tot wie wij ons vandaag wenden.
ONZE HULP. belijden wij onze schuld.
PREEK HOOGMIS: Ze lachen u toe van alle kanten,
de helden en heldinnen van de reclame:
de baby's en kleuters beginnen al:
'echt wel' en 'heftig'
allerlei dure nutteloze dingen
worden mensen opgedrongen....... een schijnwereld komt op je af:
een wereld van glamour en oppervlakkigheid:
een wereld die je alles biedt maar
je niets geeft.... 'wee u als je op mensen vertrouwt'
zegt de oude profeet Jeremia... een raadselachtige tekst op het eerste gehoor
maar voor wie dieper nadenkt duidelijk:
je bent te beklagen
als je alleen maar bouwt op de oppervlakkigheid
zoals je die op alle fronten wordt opgedrongen. Het evangelie wil ons uit de schijnwereld verlossen
en ons in contact brengen met een andere wereld
neen, niet ver bij ons vandaan
maar de echte wereld die daar wordt opgebouwd
als mensen kiezen voor waarachtigheid en trouw
als mensen hun zwakheid en hun onmacht durven erkennen
de wereld van mensen die uitzien naar de kracht
die hun leven zinvol maakt:
naar de ondersteuning van Godswege:
naar de waarachtig liefde
die alles zijn zin verleent. Zo klinken dan Jesus' zaligsprekingen aan de mensen, die waarachtig leven willen.
Lucas situeert deze toespraak van Jesus niet op de berg
zoals Matteus dat doet, die wil dat Jesus woorden indruk maken
als die van Mozes op de berg.
Lucas is de evangelist van beneden. Het gaat hem om het gewone volk
dat zich rondom de blijde boodschap mag verzamelen.
En tot hen zegt Hij:
'Zalig gij die arm zijt, want aan u behoort het rijk Gods,
zalig gij die honger hebt want ge zult verzadigd worden,
zalig gij die nu weent want gij zult lachen.
Zalig wanneer omwille van mij de mensen u haten,
wanneer ze u uitstoten en beschimpen
en uw naam uit de samenleving bannen als iets verfoeilijks'. Wat is de bedoeling van deze uitspraken?
Suggereert Jesus dat armoede
-met de onvermijdelijke gevolgen van dien: honger ziekte,
ongedierte, gebrek aan onderwijs, kindersterfte,
straat- prostitutie van jongens en meisjes en ellende-
iemand gelukkig zouden kunnen maken ? Dat is niet aan te nemen.
Hij was mensen aan het toespreken die juist van dit alles verlost wilden worden....
en Hij vond dat zij daar groot gelijk in hadden. Toch prijst Jesus hen zalig.
Niet om hun droeve lot en hun ellende maar om hun wakkere geest.
Om hun wil om verlost te worden.
Om hun uitzicht op een andere wereld,
een uitzicht dat andere mensen vaak niet meer hebben. -----
De kleine mensen, de verdrukten van waar ook ter wereld,
zijn degenen die alle mensen er aan herinneren
dat het met deze wereld niet goed zit.
De kleine mensen kwamen naar Jesus toe namens alle armen,
naar lichaam of naar geest.
Ze roepen om verandering en ze willen meedoen
met die grote bevrijdingsbeweging
waar Jesus de aanvoerder van is. Jeremia lijkt niet meer in zo'n nieuwe toekomst te geloven als hij zegt:
'Vervloekt is degene die op mensen bouwt'.
Een tekst die wonderlijk genoeg hier nog door een jongerengroep
voor een jongerenliturgie was uitgekozen.
Een dooplopende weg gaat de mens
die niet weet dat het anders moet en die het visioen van de Tora,
van de Wet, van het Zicht op een nieuwe toekomst niet kent. In die geest laat Jesus ook zijn 'wee u rijken' klinken.
De rijken voor wie hun materiële rijkdom alles is
of die rijk willen blijven ten koste van anderen
zijn volgens Lucas reddeloos verloren. Is er dan geen hoop dat het ooit nog wat wordt in deze wereld?
Ja die is er ... ook voor Jeremia.
Maar niet zonder de krachtige steun van Godswege.
Niet zonder een flinke -wat oneerbiedig gezegd-
duw van Gods genade.
Er is maar één manier om gered te worden:
dat is door te geven, te delen, te breken. De kerk van het begin wilde om dat goed te kunnen
liever een kerk van mensen die delen en breken zijn
een kerk van mensen die individueel arm willen zijn.
De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat er gelukkig ook
een paar rijke mensen lid geworden zijn van de kerk
.. anders waren ze samen verhongerd. Toch bleef er altijd de weemoed en het verlangen naar het begin.
In het begin van de 13e eeuw
was er een jonge man van rijke ouders, Francisco Bernardone.
U zult hem beter kennen als ik verteld dat hij uit Assisi kwam.
Voor de rechter deed hij afstand van alle familiebezit
en naakt voor zijn vader staande had verklaard
dat hij gekozen had voor die wondere Vrouwe armoede...
De eerlijkheid gebiedt te zeggen
dat als de veel te rijke middeleeuwse kerk
niet deze man gekend had
de middeleeuwse kerk waarschijnlijk ten onder was gegaan. Terug naar onze wereld:
Als er ergens armoede is, dan is het wel in Calcutta
waar ik ooit was om moeder Theresa te bezoeken.
Haar hele bezit, haar erfenis bestond uit
twee doti's, omslaggewaden
en de emmer waar ze zich mee waste.
De arme heeft nog minder. Hij heeft geen huis,
of het moesten de zanderige bermen zijn
van de grote straten waar dag en nacht het verkeer over raast. De arme heeft niets behalve één doos met daarin zijn
enige rijkdom die hij nooit zal verkopen..
zijn feestgewaad. Hij zal dat nooit wegdoen
al zou het alleen nog maar zijn
om er waardig uit te zien als hij sterft. Toen een groep Amerikaanse katholieken
moeder Theresa in Calcutta eens bezocht vroegen ze,
ontroerd door zoveel leed: 'wat moeten wij doen'.
Ze dachten er al aan hun cheque-boek tevoorschijn te halen en vroegen:
Moeder Theresa wat moeten we doen?
Haar antwoord was verrassend en onthutsend:
'veel van de armen leren'.
…..
Het evangelie komt ons wel heel dicht op de huid
als wij het toepassen op ons eigen leven.
Ook wij worden opgeroepen naar beneden te komen
naar anderen toe te gaan
arm te zijn van geest
als mensen die weten willen dat ons leven alleen maar zin heeft
als wij willen leven als mensen die waarachtig willen zijn.
Als mensen die weten dat zij kwetsbaar zijn,
elkaar nodig hebben
en uiteindelijk geborgen zijn in God.
Zalig degene die van de armen wil leren,
die beseft dat wij allen arm zijn,
zalig degene die treurt en weent
als hij denkt aan het lot van zovelen in deze wereld. Zijn leven zal anders zijn dan tevoren
hij zal zich inzetten met al zijn krachten
om het aanschijn der aarde te veranderen.
Hij zal stevig staan,
zoals de boom aan de oever van het water
waar Jeremia over sprak.
Hij zal groeien en bloeien, lachen, gelukkig zijn;
hij heeft een roeping een taak. En een nog grotere vreugde zal hij kennen
als alles anders is
en God Koninkrijk komen zal onder de mensen. Voor ons allen, samen gewone kerkgangers deze zondag,
is het een troost te weten
dat wij geen geweldige dromen hoeven te dromen
dat wij geen indruk hoeven te maken op anderen
... daarmee besparen wij anderen een hoop ellende. Het enige wat van ons als rijken zeker gevraagd wordt
is een beetje gastvrijheid,
meer dan we nu kunnen opbrengen.
Gelukkig klagen mensenrechtenorganisaties van de Verenigde Naties
onze Nederlandse asielzoekerswet aan:
misschien komt het nog goed. Daarom herhaal ik het openingsgebed van deze zondag maar eens:
Openingsgebed:
Heer, Gij hebt ons toegezegd
dat Gij Uw verblijf wilt houden bij ons mensen.
Help ons -zo vragen wij u-
om ons gereed te maken U te ontvangen:
maak ons oprecht en eerlijk van hart
zodat Uw tegenwoordigheid
de ziel wordt van ons leven.
Dat vragen wij U omwille van Jesus Christus onze Heer
die in de eenheid van de Heilige Geest
met U leeft en regeert in de eeuwen der eeuwen. AMEN.
EINDE VIERING: De vastentijd breekt over anderhalve week aan.
In onze kerk zal dat het moment zijn van een zekere
liturgische versobering.
Nu al tien jaar hebben wij de gewoonte
de Communie onder twee gedaanten te ontvangen.
Een zinvol gebeuren dat al eeuwenlang in de katholieke kerk
in onbruik was geraakt.
Deze maand kwamen er officiele richtlijnen vanuit Rome
dat de Communie onder twee gedaanten
in bepaalde omstandigheden mag,
dat is een vooruitgang.
Maar in ons geval niet.
De communie met de kelk mak bij bepaalde viering
van communiteiten of bijzondere groepen.
Dan moet er wel uit de kelken worden gedronken
of de hostie moet door de priester worden ingedoopt in de kelk
en de gelovigen op de tong worden gelegd.
Maar het indopen door de gelovigen individueel
is geen goedgekeurde vorm.
De bisschop heeft de wens t kennen gegeven
dat zijn kathedraal een kerk is waar de kerkelijke voorschriften
goed worden opgevolgd. Dat is, vanuit zijn standpunt bezien,
te begrijpen.
Vandaar dat wij gaan versoberen.
Alleen op bijzondere vieringen,
die van Witte Donderdag van de parochie
en er zijn andere momenten te bedenken
zal de Communie onder twee gedaanten worden uitgereikt.
Op de gewone zondagen en als er veel mensen zijn
zal alleen de communie met de Hostie worden gegeven.
Het betekent voor ons een verarming
een versobering van de liturgie
maar dit offer moeten wij brengen.
De eerste zondag van de Vasten is een goed moment
om deze maatregel te laten ingaan.
|
