Jes.43,16-21, Fil.3,8-14, Jo.8,1-11

Misschien vindt u het interessant om te weten
dat het evangelie van vandaag
in sommige van de oudste handschriften van het Johannesevangelie ontbreekt.
Waarom zou dat interessant kunnen zijn?

Omdat er uit blijkt dat de oude kerk
kennelijk een beetje moeite had met dit verhaal.

Het past ook niet zo goed
in het verheven evangelie van Johannes.
Het verhaal is te gewoon misschien en schokkend,
vragen doemen op.

Kan een mens, laat staan de God-mens Jesus,
zo ruimhartig met een echtbreekster omgaan
zoals Hij dat die morgen op het tempelplein deed?

We horen de stemmen van de moralisten van alle tijden
al protesteren. Het huwelijk is immers de grondslag
van de maatschappij.

Wie de regels die het huwelijk beschermen
niet serieus neemt brengt een bijna onherstelbare schade toe
aan het huwelijk als instituut
en ondergraaft het fundament van de menselijke samenleving.

Wat zal Jesus' commentaar op dit alles zijn?

Zal Hij de geschokten gelijk geven
die zeggen dat het werkelijk een schande is
en dat er hard gestraft moet worden
of zal Hij alles maar een beetje relativeren
en zeggen dat het niet zo erg is wat er gebeurd is?

Merkwaardig overigens,
dat de mannen met wie ze een relatie heeft of heeft gehad
helemaal niet op het toneel verschijnen
(mannen kunnen zich kennelijk meer veroorloven!), maar ja:
wat de vrouw gedaan heeft kon toch niet door de beugel.

Wat zal Jesus' commentaar op dit alles zijn?

Hij gaat niet laks met het gebeuren,
met de zonde als zodanig om.
Hij stelt de wet van Mozes ook niet buiten werking.

Maar van die hevige verontwaardiging van de omstanders,
vindt je bij Hem geen spoor.

Een duitse psycholoog zegt,
peinzend over die verontwaardiging van de omstanders
die in dit verhaal zo hevig is dat ze haar willen stenigen het volgende:

'de verontwaardiging over schending van de huwelijkstrouw door anderen
is vaak zo hevig omdat de bekoring van de ontrouw
in iedere relatie en ieder moment op de loer ligt.
Ieder mens is zwak en beseft dat maar al te goed.

Meestal geldt: hoe verontwaardigder hoe onzekerder. '

Het wordt er niet eenvoudiger op.
Wat moet Jesus aan met dit merkwaardige gezelschap?

Met die vrouw die na een onstuimige nacht wordt betrapt
en met al die omstanders die de vermoorde onschuld spelen?

Hij begint met peinzend in het zand te schrijven.
Een van zijn meest raadselachtige gebaren
- maar een subtiele vorm van onderricht.

De betekenis van dit gebaar moet gezocht worden
in wat er in de boeken van de profeten (van Jeremia) geschreven staat.
Het is een boetetekst die op de grote verzoendag door de synagoge gelezen wordt.
Die tekst luidt:

'wie van de weg van de Heer afwijken,
hun namen zullen geschreven worden in het zand
van de dode aarde waarin alle leven zal vergaan'.

Jesus zegt door zijn geschrijf in de dode aarde als het ware
dat de zonde de weg is naar de definitieve dood.

Zo zegt Hij zwijgend tot de vrouw die tekort schoot:
weet wel, jouw weg is zo een weg naar de dood.

Maar een mens kan zich altijd bekeren
en een nieuw begin beginnen.

Dat geldt voor die ene die in het middelpunt van de belangstelling staat
maar niet alleen voor haar.

Daarom schrijft Jesus NOG EEN KEER in het zand.
Als les aan de anderen de omstanders... en dus ook aan ons.

Want ook zij -en dus ook wij- moeten beseffen
dat zij/ wij zondaars zijn en dat ook onze weg
een weg naar de dood kan zijn.
Wij allen moeten beseffen dat wij kwetsbaar zijn,
dat wij leiding en genezing nodig hebben.

Wij redden het niet alleen.
Wij redden het niet, zonder een hand die ons vasthoudt
of een schouder waarop wij kunnen leunen.
... zonder de genade en de liefde van God of van een van Zijn gezanten
die Hij naar ons toestuurt storten wij in
en zijn wij ten dode gedoemd.

Niet alleen de vrouw dus moet aan haar plaats herinnerd worden
de zelfverzekerde omstanders ook,
misschien nog veel meer.

Zij staan daar verontwaardigd
en zeker van zichzelf...
zij staan daar uitdrukkelijk en uitdagend fatsoenlijk te wezen
met de stenen in de hand
die zij vanuit hun hoogmoeds-complex naar deze vrouw menen te mogen gooien.

Deze arrogante kwasten moeten op een harde manier
tot de werkelijkheid worden teruggebracht
opdat ook zij nieuwe levenskansen zullen krijgen en benutten.

'Wie van u zonder zonde is werpe de eerste steen.'
Met deze woorden worden zij
aan hun eigen levenssituatie herinnerd en gewekt.

Er staat met een zekere humor in het verhaal vermeld
dat de oudsten hun les het eerst verstonden
en het eerste weggingen. Zou daarmee bedoeld zijn
dat ouderen, door het leven gerijpt,
misschien -meer dan jongeren- een duidelijker besef
van hun tekortkomingen hebben? of mag ik dat niet zeggen?

Als allen samen rondom de weerloze vrouw beseffen
dat zij allen hun fouten hebben
kan Jesus hen allemaal tegelijk de absolutie geven.

En in hun midden wordt dan de oude belofte
van de profeet die op deze zondag klonk waar:

'IK GA IETS NIEUWS BEGINNEN MET JOU,
HET IS AL BEGONNEN, MERK JE HET NIET?'

Je zonden zijn je vergeven.

Er worden door Jesus bruggen geslagen,
scheidingsmuren worden afgebroken.

Die tussen die wij goeden noemen en die wij slechten noemen.

Jesus staat steeds aan de kant van de mensen,
aan de kant van ieder mens.

Hij staat aan de kant van Petrus
die Hem zelfverzekerd volgen durfde
en van Levi de tollenaar die aarzelt,
van de zoon over wie wij de vorige week hoorden spreken
die alles verkwistte
en van de goede zoon die thuis bleef.

Zijn solidarisering met ons zwakke, zondige, hulpeloze mensen
is Zijn grootste verlossings- daad.
Zijn milde vergevingsgezindheid
maakt Gods mildheid onder de mensen zichtbaar.

In zijn geest werd en wordt gelukkig ook door anderen gebeden.

In de dagboeken van de in de oorlog vermoorde Etty Hillesum lezen we bijvoorbeeld:
'vanavond bid ik eens voor een gewone Duitse soldaat zoals ik
die vandaag op straat zag lopen
want hij is ook maar een zwak mens
en hij lijdt ook aan deze oorlog.'

En een onbekende auteur schreef in het kamp Ravensbrück:
'O God, denk niet alleen aan de mensen van goede wil
maar ook aan die van kwade wil.
En als zij, de moordenaars
ooit naar het oordeel komen
laat al die vruchten die de slachtoffers voortbrachten
hun tot vergiffenis zijn.'

Het evangelie van vandaag is een goede inleiding
op de weken waarin wij het onverdiende lijden
van Jesus de Messias gaan overwegen.

Zelf zal Hij, volkomen onschuldig
de schuld van anderen op zich nemen
en de slagen verduren die anderen verdiend hebben,
Hij die door Johannes was voorgesteld als het Lam
dat de zonden der wereld uit ons midden wegdraagt.

'Vader vergeef het hun'
zegt Hij sprekend over de soldaten
die Hem aan het kruis geslagen hebben,
'want ze weten niet wat ze doen'

en even later zegt Hij tegen een medeslachtoffer aan het kruis
-die overigens allerminst vrijuit ging
en daarom ook wonderlijk genoeg de goede moordenaar mag heten-:
'heden zult gij met mij zijn in het paradijs.'

De Heer is onverbiddelijk solidair met ons mensen,
Hij gelooft in ons, meer nog dan dat wij in onszelf geloven.

Hij neemt ons bij de hand en leidt ons Pasen tegemoet,
Hij brengt ons naar het nieuwe licht
dat heel ons bestaan verlicht.
AMEN.