Velen hebben de stap gewaagd,
- Frederik van Eeden naar de Gooise heide,
de Haarlemmer Godfried Bomans naar Rottumeroog -
ze zijn na korte tijd teruggekeerd naar de plaats van herkomst:
het was niet meer dan een romantisch avontuur.

Terug naar het primitieve,
het oorspronkelijke, zoals Rousseau het leerde,
is nog niet hetzelfde als op zoek gaan naar het eigenlijke,
naar datgene waar het op aankomt,
de diepste kern van het menselijk bestaan.

Zij die niet terugkeerden uit hun kluizenarij,
en de woestijn bleven verkiezen boven de stad,
de monniken in de grote kloosters van Rusland, Griekenland
en Europa wisten wat zij zochten: zij zochten niet iets maar iemand,
zij zochten een stem die zij al hadden gehoord voor ze vertrokken.
Dat zijn de echte geroepenen.

Johannes was een jood.
Geboren uit een ordentelijke priesterfamilie
had hij Jeruzalem verlaten, op zoek naar een werkelijkheid
waarvan hij wel in de gaanderijen van de tempel had gehoord,
maar die hij er nog niet had gevonden.
Zelf een opgejaagde zal hij hele menigten in beweging brengen,
van plaats doen veranderen en met zich meelokken
naar oorden waar het leven wordt herleid
tot de meest primitieve, naakte kern
en daarom trekt hij naar de woestijn.
Iedere jood weet dat Israël in de woestijn is geboren.
De woestijn: daar is die groep nomaden, zo luidt het verhaal,
door het spreken, de stem van de Enige, geworden tot een volk
dat ondanks het geweld van de geschiedenis
een éénheid is gebleven tot op de dag van vandaag.
Van Mozes wordt verteld dat hij daar sprak met zijn Heer,
zoals een vriend spreekt met zijn vriend.
Al zijn uitspraken zijn verzameld
en door schriftgeleerden en farizeeën
in een verfijnd godsdienstig systeem ingebed,
van grote waarde, dat is in meer dan dertig eeuwen wel gebleken.

Maar geen enkele godsdienst ontkomt aan het gevaar van formalisme,
ieder elan kan na verloop van tijd verburgerlijken,
ingepalmd worden door de heersende klasse,
aangepast worden aan het eigen tempo van de groep.
Dan is er voor het herstel maar één weg terug:
de weg terug naar de woestijn,
de streek waar de Sinaï-berg stond,
waar de Wet eens verkondigd werd in rook en vuur,
naar de woestijn.
Daar gelden geen drogredenen en geen gevestigde orde;
daar is stilte genoeg om te luisteren
naar die éne Stem waarmee alles is begonnen.

De weg terug naar de woestijn,
dat was de weg die Johannes koos,
in het voetspoor van Abraham, Mozes en de profeten.

Onder het stof van de eeuwen,
dat ook over zijn volk gekomen was,
ontdekte hij het oorspronkelijke visioen
dat zoveel mensen voor hem op drift had gebracht.

Het was het visioen van het messiaanse rijk
maar hoe. Niet in een droom alleen
maar in een mens hier en nu.

De grote ontdekking voor Johannes moet zijn geweest
dat hij in zijn dagen het profiel van de Messias,
van de Davidszoon ontdekte in een tijdgenoot,
in een man uit Nazareth.

De beweging rondom Johannes die doopte in de Jordaan, groeide;
maar ook werd de aandacht van velen getrokken
door een nieuwe leraar,
de zoon van de timmerman.
Mensen waren bereid, Jeruzalem te verlaten
en hen beiden (Johannes en Jesus) op te zoeken
in de afgelegen oorden waar zij hun boodschap verkondigden.
Als twee machtige eiken staan deze twee
in het landschap van het Israël van die dagen;
reden genoeg om te komen tot speculaties als:
wie van de twee zal het winnen, Johannes of Jesus?

Maar het wonder gebeurt: geen van beiden wijst naar zichzelf;
beiden wijzen naar elkaar.

Jesus gaat naar de Jordaan, en zal zich door Johannes laten dopen;
Jesus wijst hem aan als de grootste onder de kinderen der vrouwen.
En Johannes wijst naar de man van Nazareth:
midden onder u staat Hij die gij niet kent.
Hij steekt zijn hand en zijn vinger uit als het beeld in Laren:
Zie daar, het Lam van God.

De volgelingen van de doper worden ongerust:
zijn aanhang vermindert, die van Jesus groeit.
Johannes is niet ongerust en zegt:
'Ik ben de Messias niet,
maar een gezondene om voor Hem uit te gaan.'

De bruidegom is hij, die de bruid heeft;
maar de vriend van de bruidegom,
die staat te luisteren of hij hem hoort,
is al vol blijdschap
wanneer hij de stem van de bruidegom verneemt.

Johannes hoort de stem van de bruidegom
en verheugt zich op Zijn feest:
Johannes' vreugde is volkomen:
en hij drukt zijn vreugdevolle verwachting
van een grote nieuwe toekomst zo uit:
Hij - de bruidegom van het feest-
moet groter worden maar ik kleiner.

Er worden onderzoekscommissie op hem afgestuurd.
De priesters en levieten worden het eerst genoemd:
'wie ben jij eigenlijk' was hun vraag.
Het antwoord dat zij kregen hoorden wij zojuist.
De anderen , de farizeeën vragen iets anders:
'wat doe jij eigenlijk en met welk recht doop jij
als jij niet de Messias bent, noch Elia, noch de profeet?'

Maar als een eik blijft Johannes staan in het joodse land
en hij sprak woorden als vurige pijlen:
'Addergebroed, wie heeft u voorgespiegeld
dat ge de dreigende toorn kunt ontvluchten....?
maar ook:
'Ik doop u met water, maar er komt iemand die sterker is dan ik.
Hij zal u dopen met de Heilige Geest en met vuur.'

De profeet droomde ervan: 'de Geest des Heren rust op mij'.
Van wie zegt hij dat? Wij zeggen van Jesus en dat is ook zo.
Maar begrijp de tekst goed!

Jesus zal die tekst later in Nazareth in de synagoge citeren
niet om er anderen mij te confronteren:
in de trant van 'de Geest rust op mij.
kijk hoe goed ik ben' maar anders:

meer in de trant van
"IK WIL ER VOOR GAAN
laat die Geest maar over mij komen:
ik neem zijn opdracht aan."

De verhalen van Johannes en zijn woorden zijn ons bewaard gebleven,
niet om ze veilig op te bergen als een kostbare reliek,
maar als een ferment voor alle tijden van onze geschiedenis.

In iedere tijd en vooral op crisis-momenten,
worden mensen herinnerd aan de profeet die met kracht en tederheid,
onverschrokken en deemoedig tegelijk,
gewezen heeft naar de nieuwe wereld die is doorgebroken
in de rabbi van Nazareth.

Het heeft geen zin vandaag te wachten
of er misschien ook nu weer een man
geroepen zal worden naar de woestijn
om uit te zien naar een nieuwe goeroe
een nieuwe held….
de nieuwe wereld is in Jesus zichtbaar geworden, voorgoed.
Wij worden nu samen geroepen
om de zin te ontdekken van ons bestaan,
om te luisteren naar alles wat gezegd is,
door Mozes en de profeten, door Johannes aan de Jordaan
en om ons samen te richten
op de Messias die ons allen dopen wil met Geest en vuur.

We zijn soms wat in slaap gesukkeld.
De grote joodse wijze, de Baalsjem, zegt het zo:
" Voor de komst van de Messias
zal er een grote overvloed zijn in de wereld.
De joden zullen rijk worden.
Zij zullen eraan gewend raken
hun huishouden te voeren met grote sier,
en de bescheidenheid zullen ze van zich af werpen.
Dan komen de boze jaren,
gebrek, en een karige verdienste;
er zal armoede over de wereld komen.
De afgoden van geld en macht
zullen hun diepere behoeftes niet kunnen stillen.
Ze zullen onrustig zijn en
zo zullen de weeën van de Messias beginnen."

Zullen mensen in onze dagen wijzer worden?
Zullen ze naar echte vernieuwing snakken,
en willen zien wat God al met ons doet
en zien wat er groeit in onze dagen?

Een kerk die hoort naar de stem in de woestijn,
de rust van haar gesetteldheid durf verlaten,
durft luisteren naar de boodschap van God voor onze eigen tijd
kan geloofwaardig getuigen en ons tegelijk behoeden
voor onmenselijk fanatisme.

'Weest altijd blij' wordt tot ons gezeg op deze derde adventszondag,
zondag gaudete: maar niet zomaar.

Laat je leiden door de Geest:
wees er voor de mensen die jou nodig hebben:
wees er hier en nu
dan zal de gerechtigheid opbloeien:
Het gaat om jou, jij die hier bent vandaag:
en met jou is zoveel mogelijk zegt Paulus -meer dan je denkt- :
'de God van de vrede zal heel uw wezen heiligen,
God is getrouw, Hij zal zijn woord gestand doen.'
Gods visioenen kunnen werkelijkheid worden dank zij jou. AMEN

Zegenbede
Weest blij, mijn broeders en zusters weest blij
bidt zonder ophouden,
dankt God voor alles wat Hij u gaf,
blust de Geest niet uit
De God van de vrede Hij moge u heiligen, geheel en al,
heel uw wezen: geest, ziel en lichaam.
Die u roept is getrouw:
Hij zal zijn woord gestand doen.